Tại thủ đô Tehran, nhiều người dân Iran đang chuẩn bị đối mặt với nguy cơ tái bùng nổ chiến tranh toàn diện khi các cuộc bầu cử tại Israel và Hoa Kỳ đến gần, làm gia tăng thêm sự bất ổn. Tình hình càng căng thẳng hơn khi các nhà lãnh đạo Israel và Hoa Kỳ gia tăng những lời đe dọa, trong bối cảnh Iran vẫn giữ lập trường thách thức bất chấp áp lực ngày càng tăng.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, người đang đối mặt với một cuộc bỏ phiếu sít sao, tuyên bố rằng giới lãnh đạo Iran cần phải bị tiêu diệt. Về phía Hoa Kỳ, Tổng Thống Donald Trump khẳng định sẽ “hoàn thành nhiệm vụ” tại Iran sau tám tháng chiến tranh, với việc một tàu sân bay thứ ba và hàng ngàn binh sĩ đang trên đường tới khu vực. Một số nguồn tin lo ngại các cuộc tấn công có thể xảy ra ngay sau cuộc bầu cử giữa kỳ của Hoa Kỳ vào ngày 3 tháng 11.
Theo chia sẻ của các cư dân Tehran với Hãng Thông tấn AP, sự lo lắng ngày càng gia tăng. Một số người đang lên kế hoạch rời khỏi thủ đô. Phía Iran cáo buộc Hoa Kỳ đang cản trở các cuộc đàm phán vốn chưa cho thấy bất kỳ dấu hiệu tiến triển nào trong nhiều tháng qua.
Bà Fereshteh Hajipour, 35 tuổi, mẹ của một đứa trẻ, cho biết bà đang tích trữ thuốc men không kê đơn và thực phẩm vì lo sợ “chiến tranh có thể xảy ra và những quả bom lớn hơn”. Ông Sasan Karimi, một cựu quan chức chính phủ và giáo sư chính sách đối ngoại tại Đại học Tehran, nhận định giới lãnh đạo Iran tin rằng Tổng Thống Donald Trump có khả năng sẽ ra lệnh tiến hành các cuộc tấn công mới bất kể kết quả bầu cử giữa kỳ. Ông Karimi nói: “Họ đã chấp nhận rằng ông ấy sẽ tấn công chúng ta lần nữa, trước hoặc sau cuộc bầu cử.”
Iran đã một lần nữa đe dọa các căn cứ quân sự và đồng minh của Hoa Kỳ tại Trung Đông, đồng thời cảnh báo về khả năng tấn công các mục tiêu mới, bao gồm cả các tuyến cáp dữ liệu dưới biển chạy qua eo biển Hormuz. Trong tháng này đã ghi nhận số vụ tấn công tàu thương mại đi qua eo biển này cao nhất kể từ những tuần đầu tiên của cuộc chiến vào tháng 3.
Trong khi đó, việc phong tỏa cảng biển của Iran bởi hải quân Hoa Kỳ đã hạn chế xuất khẩu dầu mỏ, nguồn thu chính của chính phủ Iran, khiến áp lực kinh tế ngày càng gia tăng. Theo tin từ AP, các xe tải đã ùn ứ tại biên giới khi thương mại của Iran chuyển sang đường bộ. Lệnh phong tỏa đã gây ra tình trạng thiếu hụt thuốc men tại Iran, mặc dù không có dấu hiệu thiếu lương thực hoặc các mặt hàng thiết yếu khác. Người dân Iran chứng kiến sinh kế và sức mua suy giảm khi đồng nội tệ mất giá kỷ lục và lạm phát tăng vọt.
Các quan chức Iran cáo buộc Hoa Kỳ đang tìm cách gây bất ổn. Ông Mohammad Bagher Qalibaf, Chủ tịch Quốc hội Iran và là nhà đàm phán chính trong các vòng đàm phán trước đây với Hoa Kỳ, cho biết: “Chiến tranh kinh tế là trục chính của cuộc chiến chống lại chúng ta.” Tổng thống Masoud Pezeshkian nhận định Iran đang đối mặt với “một bước ngoặt nguy hiểm” khi chính phủ tìm cách giải quyết các vấn đề kinh tế ngày càng trầm trọng và tìm kiếm sự đồng thuận trong cấu trúc quyền lực vốn đầy rẫy mâu thuẫn của nước này.
Những ký ức về các cuộc biểu tình trên toàn quốc do áp lực kinh tế gây ra, dẫn đến một cuộc đàn áp chết người chỉ vài tuần trước cuộc chiến, vẫn còn mới mẻ. Ngay cả đối với tầng lớp trung lưu Iran, việc mua sắm các nhu yếu phẩm hàng ngày cũng trở nên khó khăn. Giá lương thực cơ bản đã tăng mạnh kể từ khi cuộc chiến bắt đầu, với giá gạo tăng hơn 60% và thịt bò hơn 150%.
Mặc dù giá cả cao ngất ngưởng, ông Mohammad Abedi, 39 tuổi, cho biết các cuộc tấn công ngày càng gia tăng vào eo biển Hormuz đã thôi thúc ông mua thêm các nhu yếu phẩm cho gia đình, bao gồm chà là khô, dầu ăn và gạo. Ông nói: “Tôi lo ngại tình hình có thể trở nên tồi tệ hơn.”
Những người theo đường lối ôn hòa trong chính giới kêu gọi một thỏa thuận với Hoa Kỳ để cứu vãn nền kinh tế. Tuy nhiên, ông Karimi cho rằng áp lực kinh tế sẽ không làm thay đổi lập trường đàm phán của Iran: “Đây là một điều đã được kiểm chứng. Không có áp lực kinh tế nào có thể thuyết phục người dân ở đây đi đến một thỏa thuận.” Ông Karimi nói thêm: “Tehran đang tính toán dựa trên sự kháng cự, bởi vì họ tin rằng điều đó sẽ làm thay đổi tính toán của phía bên kia.”
Ít có thông tin được công khai về các cuộc đàm phán thông qua trung gian sau khi Tổng Thống Donald Trump bác bỏ đề xuất của Iran vào tháng trước về việc chấm dứt chiến tranh và mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz trong vòng một tuần nếu Washington đáp ứng các điều kiện nhất định như dỡ bỏ lệnh phong tỏa.
Thủ đô Tehran vẫn còn đó những tòa nhà bị phá hủy bởi các cuộc tấn công của Hoa Kỳ và Israel trong thời kỳ đỉnh điểm của cuộc chiến vào tháng 3 và tháng 4. Hàng ngàn ngôi nhà đã bị hư hại hoặc phá hủy. Ông Hashem Vajdani, 45 tuổi, một huấn luyện viên thể hình, cho biết ông có kế hoạch rời khỏi thành phố vì sự lo lắng ngày càng tăng. “Tôi đã đóng gói đồ đạc để đến một thị trấn an toàn hơn ở phía bắc đất nước,” ông nói. “Hôm nay tôi đã mua thêm đồ hộp, bánh quy và chăn dự phòng.”
Có những lo ngại rằng các cuộc giao tranh mới có thể gây ra tổn thất nặng nề hơn cho dân thường Iran. Hàng ngàn người đã thiệt mạng trong cuộc chiến. Tổng Thống Donald Trump đã lặp lại các lời đe dọa sẽ tấn công các nhà máy điện và cơ sở hạ tầng khác. Sự phẫn nộ đối với Tổng Thống Hoa Kỳ đã được thể hiện qua một biển quảng cáo được dựng lên cách đây vài ngày tại một quảng trường lớn ở Tehran, nơi một người đóng giả Tổng Thống Donald Trump đang ở trong cũi sắt.
Bà Farzaneh Arabzadeh, 30 tuổi, khi nhìn lên tấm biển quảng cáo, bày tỏ hy vọng cảnh tượng đó sẽ xảy ra trong thực tế. Bà nói rằng Tổng Thống Donald Trump tuyên bố phát động cuộc chiến để giúp người dân Iran, nhưng thực tế “đã đẩy người dân của chúng tôi vào tình thế tồi tệ hơn.”
Các cuộc bầu cử ở Israel và Hoa Kỳ được kỳ vọng sẽ phản ánh sự tức giận của cử tri về cuộc chiến và các vấn đề khác. Sự ủng hộ chính trị dành cho Tổng Thống Donald Trump có thể bị suy yếu, trong khi ông Netanyahu đang trong một cuộc đua gay cấn vào thời điểm có sự tức giận sau vụ tấn công của Hamas ngày 7 tháng 10 năm 2023, và một loạt các cuộc chiến không có hồi kết ở Gaza, Lebanon và Iran.
Các cuộc bầu cử ở Israel đặc biệt quan trọng, theo nhà phân tích Rahman Ghahremanpour có trụ sở tại Tehran. Nếu ông Netanyahu tiếp tục nắm quyền, khả năng chiến tranh toàn diện tái diễn sẽ cao hơn vì ông sẵn sàng chấp nhận những rủi ro lớn. Tuy nhiên, những người dân Tehran cho rằng cả hai cuộc bầu cử đều khó có thể cải thiện mối quan hệ song phương. Ông Rasool Ghanbari, 50 tuổi, nói: “Không có gì khác biệt. Sự thù địch của họ đối với chúng ta vẫn không thay đổi.”
