Trong những tuần gần đây, Tổng Thống Donald Trump đã thực hiện các bước đi củng cố vị thế của Nga và có khả năng phục hồi danh tiếng bị hoen ố của Tổng Thống Nga Vladimir Putin trong cộng đồng quốc tế. Ông Trump trở lại nắm quyền với lời hứa sẽ nhanh chóng chấm dứt cuộc chiến Nga-Ukraine, tuyên bố năm ngoái rằng ông “không đứng về phía ai” ngoại trừ “phía nhân loại”. Tuy nhiên, lập trường trung lập mà ông cho biết đã áp dụng đang dần bị lung lay.
Các chuyên gia chính sách đối ngoại cho rằng một mục tiêu chiến lược cụ thể đang thúc đẩy các động thái của ông Trump đối với ông Putin. Ý tưởng là lôi kéo ông ấy đến bàn đàm phán và chấm dứt cuộc chiến đã bước sang năm thứ năm. Tuy nhiên, liệu nó có hiệu quả hay không vẫn còn là câu hỏi.
Ông Steve Witkoff, nhà đàm phán chính của ông Trump trong cuộc chiến Nga-Ukraine, đã gọi ông Putin là “nhà nhân đạo” tại St. Petersburg hôm thứ Tư sau vụ thả ông Stephen Hubbard, một giáo viên người Mỹ đã nghỉ hưu, bị Nga giam giữ từ năm 2022. Ngay cả các nhà lập pháp Đảng Cộng hòa cũng phản đối nhận xét này.
“Tôi sẽ mô tả ông Putin là kẻ hiếu chiến, một tên côn đồ. Chắc chắn ông ấy không phải là nhà nhân đạo,” Thượng nghị sĩ Susan Collins, Đảng Cộng hòa từ Maine, người đang phải đối mặt với một cuộc chiến gay gắt để tái đắc cử, cho biết hôm thứ Tư. Bà nói thêm tại một buổi vận động tranh cử: “Ông ấy là kẻ xâm lược trong cuộc chiến chống Ukraine.”
Thượng nghị sĩ Thom Tillis, Đảng Cộng hòa từ Bắc Carolina, người không tái tranh cử sau những bất đồng công khai với ông Trump, thẳng thắn hơn: “WTF, Steve? Hãy tra lại định nghĩa ‘nhà nhân đạo’,” ông đăng trên mạng xã hội.
Tổ chức Freedom House, một tổ chức phi lợi nhuận hoạt động để mở rộng tự do và dân chủ, mô tả Nga là một quốc gia độc tài nơi quyền lực “tập trung trong tay Tổng thống Vladimir Putin.” Tổ chức này cho biết Điện Kremlin “thao túng bầu cử và đàn áp những bất đồng chính kiến thực sự.”
Theo tin từ NBC News, ông Trump có xu hướng nhìn nhận ngoại giao qua lăng kính của các mối quan hệ cá nhân và ông không hề giấu giếm sự quý mến đối với ông Putin. Khi ông Trump tiếp đón ông Putin tại một hội nghị thượng đỉnh ở Alaska năm ngoái trong nỗ lực vô ích nhằm chấm dứt chiến tranh, Hoa Kỳ đã trải thảm đỏ. Một bức ảnh chụp ông Trump và ông Putin đứng cạnh nhau được treo trong Phòng Dứa của Tòa Bạch Ốc.
Ngược lại, ông Trump đã tăng cường những lời chỉ trích của mình đối với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy. Khi rời Tòa Bạch Ốc hôm thứ Hai để tham gia chuyến công tác vận động tranh cử, ông nói ông Zelenskyy “là một người lẽ ra đã phải giải quyết xong cuộc chiến này từ lâu rồi. Tôi nghĩ đã đến lúc người khác phải đàm phán thay mặt Ukraine.”
Ông Robert O’Brien, cựu cố vấn an ninh quốc gia của ông Trump, cho biết những lời khen ngợi là một công cụ mà ông Trump đang sử dụng để thuyết phục ông Putin đi đến một thỏa thuận. Hầu hết các biện pháp khác đã không hiệu quả.
Ông O’Brien nói trong một cuộc phỏng vấn: “Chúng tôi đã nghĩ rằng có thể giải quyết chiến tranh cách đây hai năm, nhưng ông Putin vẫn cứng rắn không chịu đến bàn đàm phán. Tổng thống Trump đang sử dụng sự hòa nhã để thuyết phục ông Putin đàm phán.” Ông nói thêm: “Sẽ không có hy vọng gì để ông Putin tham gia đàm phán, với Hoa Kỳ làm trung gian, nếu ông ấy coi ông Trump là người hoàn toàn ủng hộ Ukraine trong tình huống này.”
Ông Michael Kimmage, một chuyên gia chính sách đối ngoại tại Viện Brookings, cho biết “lý thuyết của chính quyền Trump là bằng cách xa lánh Ukraine và tâng bốc người Nga, họ có thể đạt được điều gì đó tại bàn đàm phán.” Tuy nhiên, ông không kỳ vọng mưu mẹo này sẽ thành công.
Ông nói: “Trong trường hợp thiếu một chương trình nghị sự rõ ràng từ Tòa Bạch Ốc và thiếu các hình thức đòn bẩy rất nghiêm túc đối với Nga — mà chính quyền Trump đã tránh — thì việc tiến triển tại bàn đàm phán là rất khó tưởng tượng.”
Khi được hỏi về thái độ ấm áp hơn của ông Trump đối với ông Putin trong những tuần gần đây, Tòa Bạch Ốc đã chỉ vào những bình luận của ông tại một buổi họp kín về tội phạm mạng khi ông được hỏi về việc ông Witkoff gọi nhà lãnh đạo Nga là “nhà nhân đạo.”
Ông Trump trả lời: “Tôi đoán bạn có thể nói cho mục đích cụ thể đó — cho mục đích cho phép một người đàn ông nghĩ rằng mình sẽ phải ngồi tù chung thân được ra ngoài.”
Ông nói thêm rằng Hoa Kỳ đang đàm phán với Nga để chấm dứt chiến tranh ở Ukraine và đã khen ngợi Nga vì đã “không can thiệp vào Iran.” Ông Trump nói rằng một số “người ngu ngốc” đã chỉ trích lập trường của ông và “điều cuối cùng tôi muốn làm là làm đảo lộn tình hình khi chúng ta sắp giải quyết xong chiến tranh.”
Chấm dứt chiến tranh giữa Nga và Ukraine là một trong những lời hứa mang tính biểu tượng của ông Trump trong chiến dịch tranh cử năm 2024. Ông đã tự tin dự đoán rằng ông sẽ hoàn thành việc này ngay trong ngày đầu tiên trở lại nắm quyền, nhưng kể từ đó ông đã thừa nhận rằng vấn đề này khó giải quyết hơn ông hình dung.
Khi ông Trump làm việc để dàn xếp một thỏa thuận hòa bình, một trong những cử chỉ gần đây của ông đối với ông Putin là coi ông như một nhà chính trị lỗi lạc, thay vì một kẻ bị cả thế giới tẩy chay. Ông Trump đã cảm ơn ông Putin vào ngày 9 tháng 10 sau khi hai bên đạt được thỏa thuận để Nga đồng ý cung cấp hàng trăm nghìn tấn nhiên liệu diesel ra thị trường toàn cầu. Ông Trump nói động thái này sẽ giảm chi phí năng lượng, nhưng giá xăng dầu tại trạm vẫn chưa được cải thiện. Kể từ đó, giá trung bình của một gallon dầu diesel đã tăng 4 xu, từ 6,26 đô la lên 6,30 đô la.
Ông Trump đã mời ông Putin tham dự hội nghị thượng đỉnh quốc tế G20 tại khu nghỉ dưỡng golf Doral của ông ở Miami, và tuần này ông nói rằng ông sẵn sàng có một cuộc gặp ba bên với ông Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình để thảo luận về vũ khí hạt nhân.
Một hội nghị thượng đỉnh cùng với các nhà lãnh đạo của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ là một lợi ích lớn cho ông Putin, người mà phương Tây đã tẩy chay kể từ khi Nga xâm chiếm Crimea vào năm 2014. Các nhà lãnh đạo thế giới đã trục xuất ông Putin khỏi một tổ chức quốc tế danh tiếng có tên là G8 sau cuộc tấn công đó.
Ông Brett Bruen, từng là giám đốc truyền thông toàn cầu dưới thời chính quyền Obama, cho biết: “Không có gì phải nghi ngờ rằng ông Trump đã cố gắng tái hòa nhập ông Putin vào xã hội thượng lưu.”
Tại hội nghị thượng đỉnh G20 tại câu lạc bộ golf của ông Trump vào tháng 12, ông Putin sẽ là “điểm nhấn mà ông Trump sẽ trưng ra với giới truyền thông quốc tế như một sự tiến bộ được cho là hướng tới hòa bình,” ông Bruen nói.
Một câu hỏi mà người châu Âu đang đặt ra là ông Trump hình dung về loại thỏa thuận hòa bình nào. Liệu nó có công bằng với Ukraine hay sẽ chia cắt đất nước theo ý muốn của ông Putin, họ hỏi. Một quan chức châu Âu cho biết nếu Ukraine nhượng bộ lãnh thổ cho ông Putin để đổi lấy việc chấm dứt chiến tranh, điều đó sẽ chỉ khuyến khích ông ta đe dọa thêm các quốc gia khác.
Ông Marko Mihkelson, chủ tịch Ủy ban Đối ngoại của Nghị viện Estonia, nước giáp biên giới với Nga, cho biết trong một cuộc phỏng vấn: “Nếu bạn thưởng cho những kẻ xâm lược” và báo hiệu rằng họ có thể “đạt được mục tiêu của mình thông qua hành động gây hấn, thì điều đó sẽ không ngăn cản họ tiếp tục.”
Đối mặt với một cuộc chiến ở Iran mà ông ta đã châm ngòi và một cuộc chiến ở châu Âu mà ông ta không thể ngăn chặn, ông Trump được cố vấn bởi một vòng tròn nội bộ ngày càng mỏng. Một trợ lý cấp cao, thư ký báo chí Karoline Leavitt, đã rời Tòa Bạch Ốc vào mùa hè. Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, Đảng Cộng hòa từ Nam Carolina, một trong những người thân cận của ông Trump và là một người có lập trường cứng rắn với Nga, đã qua đời đột ngột vào tháng 7.
Hai tháng sau, ông Trump đã ký một dự luật mang tên ông Graham để trừng phạt các quan chức Nga và các bộ phận của nền kinh tế nước này. Tuần trước, ông Trump đã bãi bỏ các biện pháp trừng phạt đó — điều mà ông Graham có thể đã cảnh báo chống lại trong nhiều cuộc gọi điện thoại và các ván chơi golf của họ.
Thượng nghị sĩ Mark Warner, Đảng Dân chủ từ Virginia, nói với các phóng viên hôm thứ Tư: “Lindsey Graham đang trở mình trong mộ.”
