Ukraine hôm thứ Tư đã kịch liệt phản đối đề xuất của người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) về việc bổ nhiệm một viên chức Nga, vốn đang bị Kyiv áp lệnh trừng phạt, vào một vị trí cấp cao tại cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hiệp Quốc đặt tại Vienna.
Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha gọi đề xuất bổ nhiệm Alexey Ferapontov làm phó tổng giám đốc là “hoàn toàn không thể chấp nhận được” và kêu gọi Giám đốc IAEA Rafael Mariano Grossi “từ bỏ việc bổ nhiệm này” trên mạng xã hội X.
Trong một văn bản gởi tới tất cả 35 thành viên của Hội đồng Thống đốc IAEA vào ngày 16 tháng 11, mà Hãng Thông tấn AP có được, ông Grossi đã đề xuất đề cử ông Ferapontov vào vị trí phó tổng giám đốc Ban Năng lượng Hạt nhân. Văn bản cũng đề xuất một ứng viên từ Hoa Kỳ cho vị trí phó tổng giám đốc Ban Quản lý, và một ứng viên từ Bắc Macedonia trở thành giám đốc Ban Bảo vệ.
Ông Grossi đề nghị tổ chức một buổi họp không chánh thức về các đề cử cấp cao này với các thành viên hội đồng trong tuần. Theo quy chế và quy định nhân sự của IAEA, tổng giám đốc có thẩm quyền bổ nhiệm nhân viên.
“Ông Ferapontov đang chịu lệnh trừng phạt của Ukraine vì liên quan đến các nỗ lực của Nga nhằm hợp pháp hóa việc chiếm đóng trái phép Nhà máy Điện hạt nhân Zaporizhzhia,” ông Sybiha viết trên X. “Các viên chức bị liên đới trong những vi phạm như vậy phải chịu trách nhiệm, chứ không phải được tưởng thưởng bằng các vị trí cấp cao trong các tổ chức quốc tế,” ông nói thêm.
“Việc bổ nhiệm một viên chức cấp cao từ cơ quan Nga đồng lõa trong việc hợp pháp hóa việc chiếm đóng trái phép nhà máy của Nga sẽ là sự ủng hộ không thể chấp nhận được đối với tình trạng vô pháp và là một đòn nghiêm trọng giáng vào uy tín của IAEA,” ông Sybiha lưu ý.
Ông Ferapontov hiện đang giữ chức phó trưởng Ban Giám sát Môi trường, Công nghiệp và Hạt nhân Liên bang Nga (Rostechnadzor). Bộ Ngoại giao Nga chưa đưa ra bình luận ngay lập tức.
Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia đã nằm dưới sự kiểm soát của Nga từ đầu cuộc xâm lược toàn diện của Moscow vào Ukraine. Mặc dù nhà máy không hoạt động, nó vẫn cần nguồn điện bên ngoài đáng tin cậy để làm mát sáu lò phản ứng đã ngừng hoạt động và nhiên liệu đã qua sử dụng nhằm tránh bất kỳ sự cố hạt nhân thảm khốc nào. Nhà máy nằm gần tiền tuyến và đã bị Nga chiếm đóng từ tháng 3 năm 2022. Ukraine và Nga đã đổ lỗi cho nhau về các vụ nã pháo gần nhà máy.
Vào ngày 8 tháng 11, địa điểm này đã trải qua lần mất điện hoàn toàn từ nguồn ngoài lần thứ 27 kể từ khi xung đột bắt đầu, theo IAEA. Đường dây điện ngoài đã được khôi phục, nhưng dự trữ nhiên liệu diesel cần thiết cho máy phát điện khẩn cấp đã giảm tại nhà máy, IAEA cảnh báo.
Ông Sybiha cũng đề cập đến chiến dịch của ông Grossi để trở thành Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc tiếp theo, nhấn mạnh tầm quan trọng của “sự độc lập và tính vô tư” của IAEA. “Không có chỗ cho các cân nhắc chánh trị hoặc ảnh hưởng bên ngoài trong các quyết định quan trọng như vậy,” ông viết.
Ông Grossi xác nhận kế hoạch bổ nhiệm ông Ferapontov làm phó tổng giám đốc Ban Năng lượng Hạt nhân của IAEA trong một cuộc họp báo hôm thứ Tư, ngày đầu tiên của cuộc họp định kỳ của Hội đồng Thống đốc IAEA tại Vienna. Ông Grossi cho biết các tiêu chí trong việc đưa ra các quyết định bổ nhiệm này liên quan đến “kinh nghiệm kỹ thuật và năng lực kỹ thuật” của người được bổ nhiệm.
“Khi tôi bổ nhiệm ai đó, tôi không bổ nhiệm một quốc gia, tôi không bổ nhiệm một chánh sách, tôi không bổ nhiệm các ưu tiên liên quan đến điều đó,” ông Grossi nói. “Chúng tôi đang bổ nhiệm người có năng lực để đảm nhận vị trí đó.” Ông Grossi nói thêm, trong trường hợp cụ thể liên quan đến ông Ferapontov, “đó là một chuyên gia rất nổi tiếng trong các lĩnh vực như an toàn hạt nhân, an ninh hạt nhân và những lĩnh vực khác.”
Vị trí phó tổng giám đốc Ban Năng lượng Hạt nhân của IAEA bị bỏ trống sau khi IAEA vào tháng 9 đình chỉ chức vụ của người tiền nhiệm, Mikhail Chudakov, một viên chức cấp cao người Nga có sự nghiệp kéo dài hàng thập kỷ trong ngành công nghiệp hạt nhân Nga. Ông Chudakov được cho là đã quảng bá một cuốn sách ông xuất bản dưới bút danh cho một nhóm thanh niên Liên Hiệp Quốc, cuốn sách bị cáo buộc chứa những nhận xét hạ thấp về chủ nghĩa nữ quyền và người LGBT, đồng thời bày tỏ sự ủng hộ đối với chánh phủ độc tài. IAEA chưa bao giờ bình luận công khai về việc đình chỉ này. Bloomberg là đơn vị đầu tiên đưa tin về việc đình chỉ chức vụ của ông Chudakov.
IAEA có sáu vị trí phó tổng giám đốc.



