Các nhà khảo cổ học đã dọn sạch khoảng 3.000 tấn đất đá từ một mạng lưới đường hầm cổ dưới lòng đất, bên dưới công trình Hagia Sophia nổi tiếng ở Istanbul. Công việc này đã hé lộ những lối đi trước đây không thể tiếp cận dưới một trong những địa danh tôn giáo lịch sử nhất thế giới.
Các phát hiện được công bố bởi nhà khảo cổ Hasan Fırat Diker tại một buổi thuyết trình vào mùa thu này ở Istanbul, theo hãng tin Türkiye Today. Các đường hầm đã được khai quật và dọn dẹp từ tháng 2 năm 2025, cho phép các nhà nghiên cứu khám phá những khu vực trước đây bị chôn vùi dưới bùn và đất đá.
Trong buổi thuyết trình ngày 16 tháng 10, ông Diker cho biết các đường hầm khoảng 1.600 năm tuổi này được người La Mã xây dựng và ban đầu hoạt động như một phần của mạng lưới phân phối và thoát nước của thành phố, đồng thời cung cấp một không gian ngầm được bảo vệ.
Một số công trình ngầm có niên đại trước cả Hagia Sophia hiện tại, công trình được hoàn thành vào năm 537 sau Công nguyên dưới thời Hoàng đế Byzantine Justinian I.
Mặc dù mạng lưới ngầm này đã được biết đến trong nhiều thập kỷ, phần lớn vẫn rất khó tiếp cận. Công việc khai quật đang diễn ra cho phép các nhà nghiên cứu kiểm tra các phần lịch sử bị chôn vùi trước đó.
Nghiên cứu của ông Diker đã làm sáng tỏ mạng lưới phức tạp này, mà ông ví như một hệ thống tàu điện ngầm hiện đại.
Theo ông Diker, các đường hầm được thiết kế để dẫn nước mưa từ các đường phố xung quanh ra biển.
Các nhà nghiên cứu đã dọn sạch gần 558 feet (khoảng 170 mét) của một tuyến đường ngầm nối với một con đường La Mã từ thế kỷ thứ 5, trải dài từ khu vực Sarayburnu về phía Little Hagia Sophia.
Ông Diker cho biết đội của ông đã dọn sạch cả phần trên và phần dưới của một khu phức hợp chôn cất ngầm cổ được phát hiện vào năm 1946, khai quật thêm năm feet (khoảng 1,5 mét) bên dưới đó.
Các phòng chôn cất có niên đại trước Hagia Sophia hiện tại; chúng đã tích tụ một lượng lớn bùn trong nhiều thế kỷ.
Trong tương lai, ông Diker cho biết các nhà nghiên cứu hy vọng sẽ mở thêm nhiều khu vực trong mạng lưới ngầm của Hagia Sophia cho du khách tham quan, với kế hoạch tổ chức một triển lãm giới thiệu các di vật khảo cổ.
Hagia Sophia – có nghĩa là “Trí tuệ Thánh” trong tiếng Hy Lạp – từng là trung tâm lớn của Kitô giáo phương Đông trong gần 1.000 năm cho đến khi quân Ottoman chinh phục Constantinople và biến nhà thờ thành nhà thờ Hồi giáo vào năm 1453. Công trình này sau đó trở thành bảo tàng vào năm 1935 trước khi được chuyển đổi trở lại thành nhà thờ Hồi giáo vào năm 2020.
Cuộc khai quật là một trong những cuộc điều tra khảo cổ gần đây liên quan đến các đường hầm ngầm cổ trên khắp thế giới.
