Một thập kỷ sau khi Hiệp định Hòa bình Colombia được ký kết với nhóm vũ trang FARC, tòa án xử lý các tội danh liên quan đến xung đột đang đối mặt với tương lai bất định khi Tổng thống đắc cử cam kết sẽ giải tán cơ quan này.
Tòa án Đặc biệt vì Công lý (SJP), được thành lập để xử lý các tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người, đã gây chia rẽ sâu sắc trong lòng đất nước, tương tự như chính Hiệp định Hòa bình với lực lượng Cách mạng Vũ trang Colombia (FARC).
Tổng thống đắc cử Colombia Abelardo de la Espriella, người được Tổng thống Donald Trump ủng hộ, đã mô tả tòa án là một “tòa án thất bại”. Tuy nhiên, các nhà phân tích và chuyên gia pháp lý cho rằng việc giải tán tòa án sẽ không hề dễ dàng do các quy định bảo vệ theo Hiến pháp và luật pháp quốc tế.
Tòa án được bảo vệ bởi Hiến pháp Colombia và nhận được sự ủng hộ từ Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), cơ quan tư pháp hàng đầu thế giới. ICC đã đóng hồ sơ xem xét sơ bộ kéo dài gần hai thập kỷ đối với Colombia vào năm 2021, sau khi kết luận rằng quốc gia này đã đáp ứng các nghĩa vụ tư pháp quốc tế, chủ yếu nhờ vào tiến bộ mà tòa án Colombia đạt được.
Ông Alejandro Ramelli, Chánh án của SJP, cho biết việc đóng hồ sơ của ICC phụ thuộc vào việc SJP tiếp tục công việc của mình. Nếu không, Colombia sẽ vi phạm nghĩa vụ với tòa án thế giới.
Nhiệm vụ của SJP là điều tra tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người cho đến năm 2028, với thêm năm năm cho các phiên tòa, sau đó Quốc hội Colombia sẽ quyết định có gia hạn nhiệm kỳ thêm năm năm nữa hay không.
Colombia vẫn chưa thoát khỏi vòng luẩn quẩn bạo lực khi các băng nhóm vũ trang tiếp tục tranh giành quyền kiểm soát lợi nhuận từ buôn bán ma túy và khai thác trái phép, bao gồm các phe phái ly khai của FARC từng từ chối Hiệp định Hòa bình, Quân đội Giải phóng Quốc gia (ELN) và băng đảng Clan del Golfo.
Những người ủng hộ xem tòa án Colombia là một cột mốc quan trọng giúp chấm dứt cuộc nổi dậy kéo dài nhất ở Mỹ Latinh và buộc những kẻ phạm tội ác phải chịu trách nhiệm. Ngược lại, các nhà phê bình cho rằng tòa án thiên vị chống lại các cựu thành viên quân đội.
SJP, bắt đầu hoạt động từ năm 2018, đã xử lý các vụ án liên quan đến hơn 14.000 nghi phạm bị buộc tội phạm tội trong cuộc xung đột. Khoảng 70% trong số họ là cựu du kích FARC, 29% là cựu thành viên lực lượng an ninh và số còn lại là dân thường.
Ông Iván Cancino, người được ông de la Espriella chỉ định làm Bộ trưởng Tư pháp, cho biết trên đài Caracol Radio rằng ông không có ý định loại bỏ SJP, nhưng sẽ yêu cầu kết quả và xem xét việc chi tiêu của tòa án.
Theo tin từ AP, việc cắt giảm ngân sách của tòa án “sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền cơ bản được tiếp cận công lý”, đặc biệt đối với các nạn nhân của cuộc xung đột vũ trang. Ông cũng cảnh báo rằng việc “chấm dứt đột ngột” hoạt động của tòa án sẽ dẫn đến tình trạng “bất ổn pháp lý”.
Ông nhấn mạnh những phán quyết của tòa án đối với các cựu lãnh đạo FARC về hơn 21.000 vụ bắt cóc và đối với một nhóm cựu quân nhân về hơn 100 vụ giết người không qua xét xử.
Trong cả hai trường hợp, FARC và quân đội đều thừa nhận trách nhiệm và nhận các bản án thay thế không bao gồm thời gian ngồi tù, nhưng yêu cầu họ thực hiện các dự án mang lại lợi ích cho nạn nhân.
Tòa án cũng đã tuyên án 20 năm tù đối với một cựu binh sĩ phủ nhận tham gia vào các vụ giết người không qua xét xử.
“Những sự thật được phơi bày qua quy trình tư pháp có giá trị gì?” ông Ramelli đặt câu hỏi. “Bây giờ chúng ta biết quy mô thực sự của các vụ bắt cóc của FARC, việc tuyển mộ hơn 18.677 trẻ em, bạo lực tình dục do FARC gây ra và các vụ giết người không qua xét xử do lực lượng an ninh thực hiện.”
Ông nói thêm: “Đất nước đơn giản là chưa biết hết mức độ của những tội ác này.”
