Tại thủ đô Santiago, dù là bữa trưa hay giờ tan tầm, các hàng quán vẫn tấp nập phục vụ một trong những món ăn đặc trưng và bình dân nhất của Chile: món “completo”. Trong nhiều thập kỷ, phiên bản xúc xích của quốc gia này luôn là lựa chọn ẩm thực giá cả phải chăng, dễ tiếp cận với mọi tầng lớp xã hội. Tuy nhiên, trước tình hình chi phí sinh hoạt leo thang và nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn, ngay cả món ăn vặt giản dị này cũng không tránh khỏi ảnh hưởng.
“Cách đây không lâu, tôi chỉ tốn khoảng 2.500 peso (khoảng 2,60 đô la Mỹ) cho một chiếc completo,” một sinh viên 21 tuổi chia sẻ. “Giờ đây, giá của nó đã lên tới 3.500 hoặc 4.000 peso (khoảng 3,60 đến 4,10 đô la Mỹ).”
Theo số liệu chính thức được công bố vào tháng này, Chile đang đứng trước bờ vực suy thoái sau hai quý liên tiếp tăng trưởng âm. Tỷ lệ thất nghiệp đã tăng lên 9,5%, mức cao nhất trong vòng 5 năm. Lạm phát hàng năm cũng leo thang lên 4,1% trong 12 tháng qua, chủ yếu do giá lương thực và chi phí đi lại tăng vọt.
Tình hình kinh tế yếu kém này đã khiến Ngân hàng Trung ương Chile phải cắt giảm dự báo tăng trưởng cho năm 2026, từ mức dự kiến 1%–1,75% xuống còn 0,25%–0,75%. “Chúng ta không thể loại trừ khả năng tình trạng yếu kém hiện tại có thể kéo dài hơn dự kiến,” Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Rosanna Costa cảnh báo.
Món completo ra đời vào những năm đầu thập niên 1930 tại một quán ăn nhỏ ở trung tâm Santiago. Phiên bản xúc xích của Chile bao gồm một chiếc bánh mì kẹp xúc xích, phủ thêm bắp cải muối chua, cà chua và sốt mayonnaise làm từ khoai tây. Theo thời gian, người ta thêm bơ và nhiều loại nguyên liệu khác, biến nó thành một bữa ăn đầy đủ – chính vì thế mà có tên gọi “completo” (hoàn chỉnh).
“Hồi đó, người dân không khá giả, họ không có nhiều nguồn lực và đến đây để thưởng thức completo,” ông Guillermo Cid, quản lý nhà hàng được cho là nơi khai sinh ra món ăn này, cho biết. “Ngày nay cũng vậy. Thay vì ngồi ăn một bữa đầy đủ, nhiều người chỉ ghé qua thưởng thức một chiếc completo.”
Theo Bộ Phát triển Xã hội, tháng 8 vừa qua, chi phí cho một giỏ thực phẩm cơ bản hàng tháng của Chile là gần 100 đô la Mỹ, tăng 5% so với năm trước. Mức lương tối thiểu hàng tháng của đất nước là khoảng 580 đô la Mỹ. Chile cũng đối mặt với giá nhiên liệu tăng cao do cuộc chiến giữa Hoa Kỳ và Iran.
Tất cả những áp lực này “góp phần vào lạm phát và làm xói mòn sức mua của các hộ gia đình”, tạo ra một kịch bản mà theo lời Chủ tịch Ngân hàng Trung ương, là “niềm tin… đang suy giảm.”
Khi chi phí sinh hoạt tăng lên và ngân sách gia đình ngày càng eo hẹp, người dân Chile đang tìm cách tiết kiệm chi tiêu, bao gồm cả việc cắt giảm chi phí ăn uống. “Giá các mặt hàng thiết yếu cứ thế tăng lên,” một giáo viên 30 tuổi chia sẻ. “Ăn ngoài vốn đã là một điều xa xỉ, giờ còn hơn thế nữa.”
Ngay cả việc tụ tập bạn bè cũng trở thành một sự tốn kém. “So với năm ngoái, khi bạn bè tôi và tôi có thể lên kế hoạch cho nhiều buổi đi chơi hơn, thì những ngày này, chúng tôi chỉ ở nhà nấu ăn,” một giáo viên khác, 31 tuổi, nói. “Bạn phải xem xét chi tiêu chặt chẽ hơn; mọi thứ đều đắt đỏ hơn rất nhiều.”
Nhiều người lao động cũng cho rằng mức lương hiện tại không theo kịp lạm phát. “Các hóa đơn ngày càng đắt đỏ, và việc tăng lương lại không theo kịp những chi phí đó,” ông Aravena nói thêm. “Chúng ta đang bị tụt hậu khoảng năm năm.”
Kể từ khi nhậm chức vào tháng 3, Tổng thống José Antonio Kast đã theo đuổi một chương trình phục hồi kinh tế nhằm thúc đẩy đầu tư và việc làm, trong bối cảnh nền kinh tế và thị trường lao động của Chile đang suy yếu. Thách thức của ông là đảm bảo các cải cách này không chỉ mang lại các chỉ số kinh tế khả quan hơn mà còn thực sự tác động đến túi tiền của người dân.
“Kỳ vọng đang dần biến thành sự thất vọng,” nhà phân tích Guillermo Holzmann nhận định. “Mặc dù có những tiến bộ trong việc phê duyệt các dự án lớn, nhưng các khoản đầu tư vẫn chưa thành hiện thực theo tốc độ cần thiết.”
Ông Kast gần đây đã thừa nhận tình hình, nói rằng Chile “đang đối mặt với lạm phát cao hơn dự kiến và tăng trưởng thấp hơn dự báo.” Tại một cuộc họp vào thứ Ba với các bộ trưởng và lãnh đạo các đảng trong liên minh cầm quyền, ông Kast đã chỉ đạo đội ngũ của mình soạn thảo một “kế hoạch khẩn cấp về lao động” dự kiến sẽ được trình bày trong những tuần tới – dù không cung cấp chi tiết.
Kế hoạch này theo sau một số biện pháp khác đã được công bố gần đây – bao gồm cả cuộc cải tổ kinh tế và thuế, vốn đã được Quốc hội phê duyệt nhưng vẫn đang chờ Tòa án Hiến pháp xem xét các khiếu nại của các đảng đối lập. Theo tin từ AP, tình hình kinh tế ngày càng tồi tệ đang thúc đẩy chính quyền ông Kast phải chạy đua với thời gian để biến các sáng kiến trung và dài hạn thành hành động cụ thể, có tác động trực tiếp đến túi tiền của người dân. “Việc trang trải cuộc sống ngày càng trở nên khó khăn,” ông Holzmann nói. “Có sự mất kết nối giữa mức thu nhập của người tiêu dùng và giá cả sản phẩm tại các cửa hàng. Sự thất vọng của xã hội là mảnh đất màu mỡ cho tình trạng bất ổn trong một quốc gia.”
