Các nhà ngoại giao từ khắp nơi trên thế giới đang tề tựu tại trụ sở Liên Hiệp Quốc ở New York vào thứ Sáu để quyết định liệu có loại bỏ vĩnh viễn vị công tố viên đang vướng vào bê bối của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC).
Karim Khan, luật sư người Anh, đã bị cáo buộc có hành vi sai trái tình dục với một trợ lý nữ, theo một loạt các bài báo của The Associated Press. Ông Khan đã kiên quyết bác bỏ những cáo buộc này.
Vụ việc kéo dài hơn hai năm và gây ra những hệ lụy sâu sắc cho tòa án toàn cầu, vốn đã chịu áp lực lớn. Đầu tháng này, Hoa Kỳ, quốc gia lâu nay chỉ trích tòa án, đã công bố một chiến dịch nhằm giải tán thể chế 24 năm tuổi này.
Ông Khan, 56 tuổi, đã chính thức bị đình chỉ nhiệm vụ tại ICC vào tháng 6 sau khi ủy ban điều hành của cơ quan giám sát tòa án kết luận ông đã có “vi phạm nghiêm trọng nhiệm vụ và hành vi sai trái nghiêm trọng” khi tham gia vào một “mối quan hệ tình dục… leo thang theo thời gian” và cố gắng ngăn cản người phụ nữ theo đuổi các cáo buộc của mình. Ông Khan đã phản bác những kết luận này.
Hiện tại, tương lai của ông Khan nằm trong tay 125 quốc gia thành viên của cơ quan giám sát tòa án, Đại Hội đồng các Quốc gia Thành viên (ASP), nơi đang tổ chức một phiên họp đặc biệt tại New York. Cuộc bỏ phiếu sẽ quyết định liệu có đủ đa số để thông qua một nghị quyết phế truất ông hay không.
Ông Khan sẽ không có mặt tại cuộc họp kín, vì ông bị cấm nhập cảnh vào Hoa Kỳ sau khi bị chính quyền Tổng Thống Donald Trump áp đặt lệnh trừng phạt liên quan đến cuộc điều tra của tòa án về các quan chức Israel về hành vi của quân đội trong cuộc xung đột ở Gaza.
Các luật sư của ông Khan đã bày tỏ sự bất bình về việc ông vắng mặt tại cuộc họp. “Chúng tôi không biết bất kỳ tòa án hay cơ quan tài phán nào trong bất kỳ hệ thống pháp luật nào hợp pháp và công bằng mà lại cấm một người đối mặt với hình phạt nghề nghiệp nghiêm trọng nhất được lắng nghe,” Tayab Ali và Sareta Ashraph đã viết trong một lá thư gửi ASP mà AP có được.
Ông Khan hiện đang đối mặt với lệnh cấm hành nghề luật sư tại quê nhà Vương quốc Anh sau khi bị Hội đồng Tiêu chuẩn Luật sư Anh đình chỉ trong khi chờ đợi cuộc điều tra của họ về các cáo buộc chống lại ông.
Kết quả của cuộc bỏ phiếu, vốn là bí mật, vẫn chưa rõ ràng. Hà Lan, quốc gia đăng cai tòa án, sẽ bỏ phiếu cho việc cách chức ông, theo thư của Bộ trưởng Ngoại giao Tom Berendsen gửi quốc hội. Hà Lan là quốc gia duy nhất công khai tuyên bố lập trường của mình.
Theo ABC News, những cáo buộc này đã gắn liền với cuộc điều tra của tòa án về cuộc chiến ở Gaza. “Các yếu tố chính trị đã bị lồng ghép vào đây, đặc biệt khi đây là lần đầu tiên một công tố viên theo đuổi lệnh bắt giữ đối với một đồng minh phương Tây,” Iva Vukusic, một nhà nghiên cứu tại Đại học Utrecht, cho biết.
Năm 2024, tòa án đã ban hành lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant vì tội ác chống lại loài người. Quyết định này đã gây ra sự phản ứng dữ dội, bao gồm nhiều vòng trừng phạt của chính quyền Tổng Thống Donald Trump đối với ông Khan và các nhân viên tòa án khác.
Quá trình kéo dài và phức tạp này đã tạo ra những chia rẽ lớn tại tòa án vào thời điểm thể chế này vốn đã chịu áp lực khổng lồ. Lucy Gaynor, một nhà sử học về các tòa án hình sự quốc tế tại Đại học Amsterdam, nhận định: “Đã có sự chia rẽ về cách tòa án xử lý vấn đề này.”
Vào tháng 4, một nhóm nhân viên trong văn phòng công tố đã gửi thư cho cơ quan giám sát bày tỏ quan ngại sâu sắc về khả năng ông Khan trở lại, viết rằng “sự lãnh đạo của ông đã bị suy giảm đáng kể.”
Tuần trước, một nhóm các tổ chức của Palestine đã đưa ra một bức thư ngỏ bày tỏ lo ngại về cuộc điều tra, bao gồm cả việc cáo buộc ủy ban điều hành “can thiệp chính trị vô cớ” và “làm suy yếu quy trình kỷ luật.”
Nếu ông Khan bị cách chức, người thay thế ông sẽ phải được bầu sau đó. Văn phòng của ông hiện đang được điều hành bởi hai phó công tố viên.
Bà Vukusic cho rằng bất kể kết quả ra sao, “tòa án sẽ bước ra khỏi đây với nhiều vết bầm tím, tổn thương và suy yếu, từ đó khó có thể đối mặt với những mối đe dọa lớn hơn.”
