Hoa Kỳ đang gia tăng áp lực lên Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), dẫn đến việc nhiều quốc gia tuyên bố rút khỏi cơ quan này. Trong những tuần gần đây, Washington đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với hai nhân viên cấp cao của ICC, khiến một số quốc gia thành viên thông báo sẽ rời bỏ thể chế toàn cầu này.
Việc Venezuela và Chad gần đây tuyên bố rút lui đã nâng tổng số quốc gia rời ICC trong năm qua lên năm, bên cạnh Burkina Faso, Mali và Niger. Làn sóng rút lui này diễn ra trong bối cảnh ICC phải đối mặt với sự thù địch từ Washington và một cuộc khủng hoảng lãnh đạo sau khi sa thải công tố viên trưởng của chính họ.
“Năm quốc gia cho đến nay đã tuyên bố kế hoạch rút khỏi Hiệp ước Rome, và chúng tôi hoan nghênh thêm các thông báo trong tương lai,” một phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cho biết với AP. Hiệp ước Rome, được thông qua năm 2002, đã thiết lập ICC như là tòa án cuối cùng để truy tố những cá nhân chịu trách nhiệm về các tội ác tàn bạo nhất thế giới: tội ác chiến tranh, tội ác chống lại loài người, diệt chủng và tội ác xâm lược.
Vào tháng 7, Ngoại trưởng Marco Rubio đã tuyên bố Hoa Kỳ đang phát động một “chiến dịch quy mô lớn nhằm phá bỏ mối đe dọa mà Tòa án Hình sự Quốc tế đặt ra đối với chủ quyền của Hoa Kỳ.” Ông Rubio cho biết sẽ gây áp lực buộc 125 quốc gia thành viên của tòa án rút khỏi thể chế này, trừng phạt các tổ chức hợp tác với tòa án và cấm nhân viên ICC nhập cảnh Hoa Kỳ. Chính quyền của Tổng Thống Donald Trump trước đó đã trừng phạt một tá nhân viên ICC để trả đũa cho các lệnh bắt giữ mà tòa án đã ban hành đối với các quan chức cấp cao của Israel liên quan đến cuộc chiến ở Gaza và các cuộc điều tra đối với nhân viên Hoa Kỳ ở Afghanistan.
Quốc gia Trung Phi Chad đã viện dẫn cụ thể Hoa Kỳ trong quyết định rút lui của mình. Bộ trưởng Ngoại giao Abdoulaye Sabre Fadoul cho biết trong một tuyên bố rằng, trong cuộc gọi với một quan chức Hoa Kỳ vào ngày 23 tháng 7, “phía Hoa Kỳ đã bày tỏ quan ngại về hoạt động của thể chế này và yêu cầu Chad xem xét lại” tư cách thành viên của mình. Bốn ngày sau, Chad tuyên bố sẽ rời ICC.
Theo tin từ AP, đây không chỉ là áp lực từ Tổng Thống Donald Trump đang đẩy các thành viên ICC rời bỏ. Các chính quyền quân sự ở Mali, Burkina Faso và Niger cáo buộc ICC thiên vị. Ba quốc gia này tuyên bố ICC đã trở thành “một công cụ của sự đàn áp tân thực dân dưới bàn tay của chủ nghĩa đế quốc” khi họ thông báo rút lui vào năm ngoái.
Burundi cũng từng cáo buộc tòa án tập trung quá nhiều vào các xung đột ở châu Phi. Năm 2017, Burundi đã trở thành quốc gia đầu tiên rời ICC sau khi tòa án mở cuộc điều tra tại quốc gia Đông Phi này. Tuy nhiên, Nam Phi và Gambia cũng từng tuyên bố rời đi vào năm 2017 nhưng sau đó đã thay đổi quyết định. Tương tự, Hungary tuyên bố sẽ rời tòa án vào năm 2025 nhưng sau bầu cử chính phủ mới, quốc hội nước này đã bỏ phiếu ở lại.
Philippines là quốc gia thứ hai rời ICC vào năm 2019, sau khi Tổng thống Rodrigo Duterte tuyên bố rút lui. Tuy nhiên, việc rút lui không có hiệu lực hồi tố, nên cuộc điều tra về các tội ác có thể đã xảy ra vẫn tiếp tục. Ông Duterte hiện đang bị giam giữ tại Hà Lan chờ xét xử về các tội danh chống lại loài người liên quan đến các chiến dịch trấn áp ma túy chết người mà ông được cho là đã chỉ đạo khi còn đương chức.
Cuộc điều tra về các tội ác có thể đã bị lực lượng an ninh Venezuela dưới thời cựu Tổng thống Nicolás Maduro thực hiện sẽ tiếp tục bất chấp thông báo rút lui của quốc gia này vào tháng trước. Venezuela hiện đang trong quá trình đàm phán do Hoa Kỳ hậu thuẫn giữa đảng cầm quyền và phe đối lập.
