Iran và Oman đã trình lên Hoa Kỳ một đề xuất quản lý eo biển Hormuz, theo đó hai quốc gia Trung Đông này sẽ cùng thu phí hành chính, bốn nguồn tin tiết lộ với NBC News. Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng gia tăng quanh một tuyến đường vận tải biển quan trọng.
Theo một biên bản ghi nhớ ký kết hồi tháng trước, Hoa Kỳ và Iran đã đồng ý để các tàu thuyền qua lại eo biển an toàn và tự do trong 60 ngày. Sau đó, việc quản lý tuyến đường thủy quan trọng này sẽ được định đoạt thông qua các cuộc thảo luận giữa Iran và Oman cùng các quốc gia Vùng Vịnh khác.
Ngoại trưởng Oman, Sayyid Badr bin Hamad Al Busaidi, cho biết trong một cuộc phỏng vấn tuần này rằng Oman không ủng hộ việc áp đặt phí bắt buộc đối với các tàu quá cảnh eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ông phân biệt rõ giữa phí bắt buộc và các khoản phí tự nguyện đối với các công ty vận tải để duy trì tuyến đường thủy thiết yếu, tương tự mô hình được áp dụng ở eo biển Malacca và Singapore.
Hai nguồn tin am hiểu về cuộc thảo luận và một nguồn tin khu vực cho biết kế hoạch này đã được chuyển đến Hoa Kỳ gần đây. Tuy nhiên, một quan chức Trung Đông nói rằng dù Hoa Kỳ đã được tham vấn về các cơ chế khả thi cho eo biển, Oman vẫn chưa đưa ra một đề xuất chính thức.
Đề xuất mới về tương lai của tuyến đường thương mại toàn cầu này được The New York Times đưa tin đầu tiên, dẫn lời một quan chức Iran và bốn nhà ngoại giao am hiểu vấn đề.
Một nguồn tin am hiểu cuộc thảo luận cho hay, các nhà đàm phán Hoa Kỳ có những lo ngại về đề xuất này, nhưng họ dự định thảo luận với phía Oman và tin rằng vấn đề có thể được giải quyết.
“Đoàn đàm phán Hoa Kỳ coi trọng mối quan hệ đối tác với Oman và tin tưởng rằng chúng ta có thể giải quyết những khác biệt ở cấp kỹ thuật,” nguồn tin trên cho biết, đồng thời nhấn mạnh rằng Oman cam kết cho phép tàu thuyền qua lại không thu phí và đề xuất không bao gồm bất kỳ khoản phí bắt buộc nào.
Phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc Anna Kelly khẳng định trong một tuyên bố: “Tổng thống Donald Trump đã nói rõ rằng Iran không thể thu phí quá cảnh trên eo biển Hormuz, vốn là một tuyến đường thủy quốc tế.”
Bất kỳ việc thương mại hóa nào eo biển này sẽ là một sự thay đổi đáng kể so với tình hình trước chiến tranh, khi các tàu thương mại vận chuyển 20% nguồn cung dầu mỏ và khí đốt tự nhiên của thế giới đi qua tuyến đường này mà không phải trả phí. Các quan chức từ chính quyền Tổng Thống Donald Trump đã nhiều lần khẳng định hệ thống thu phí là không thể chấp nhận được.
“Không quốc gia nào được phép thu phí hoặc lệ phí trên một tuyến đường thủy quốc tế,” Ngoại trưởng Marco Rubio nói với các phóng viên trong chuyến đi Trung Đông tuần trước. “Đó là luật pháp quốc tế hiện hành và là cách thức hoạt động của các tuyến đường thủy quốc tế trên toàn thế giới, và chúng tôi mong đợi điều tương tự sẽ được áp dụng ở đây.”
Một quan chức Trung Đông cho biết Iran đang thúc đẩy việc thu phí và tin rằng Hoa Kỳ cuối cùng sẽ chấp nhận một phiên bản nào đó của đề xuất này. Theo quan chức này, phí quá cảnh sẽ được thu thập thông qua Tổ chức Hàng hải Quốc tế và nếu các quốc gia tham gia đồng ý, nguồn quỹ sẽ được chia sẻ giữa Iran và Oman. Số tiền này có thể được sử dụng cho các hoạt động đánh giá rủi ro môi trường, các nỗ lực cứu hộ và hỗ trợ kỹ thuật, tương tự như eo biển Malacca.
Quan chức này cũng lưu ý rằng Oman đã chi tiền để duy trì các dịch vụ hàng hải, môi trường và dẫn đường cho eo biển Hormuz trong nhiều năm mà không thu phí. Ông nói thêm rằng vấn đề vẫn đang được thảo luận và chưa phải là một đề xuất cuối cùng. “Có lẽ bây giờ là thời điểm thích hợp để thu một khoản phí nào đó,” quan chức này cho biết thêm, theo tin từ NBC News.
