Câu hỏi liệu việc sử dụng các tác phẩm có bản quyền để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) có hợp pháp hay không đang gây ra nhiều tranh cãi và phức tạp. Hầu hết các tác giả xuất bản đều đã vô tình đóng góp vào sự phát triển của các công cụ AI có nguy cơ đe dọa sinh kế của họ, khiến nhiều người đặt câu hỏi về tính hợp pháp của quá trình này.
Thực tế pháp lý không hề đơn giản. Theo nhận định của các chuyên gia pháp lý về sở hữu trí tuệ, luật bản quyền hiện hành, vốn chưa được cập nhật từ năm 1976, đang phải vật lộn để theo kịp với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ AI.
Một phán quyết đáng chú ý gần đây yêu cầu Anthropic phải bồi thường 1,5 tỷ đô la cho một nhóm nhà văn có tác phẩm được sử dụng để huấn luyện mô hình AI của công ty. Tuy nhiên, thẩm phán lại cho rằng việc huấn luyện AI là hợp pháp, và khoản phạt là do việc sao chép trái phép các cuốn sách từ các thư viện trực tuyến bất hợp pháp.
Các chuyên gia pháp lý cho rằng phán quyết này mang tính lợi ích nhiều hơn cho các công ty AI, vì khoản tiền phạt không đáng kể so với doanh thu dự kiến của họ. Quan trọng hơn, thẩm phán đã xem việc huấn luyện AI tương tự như việc đọc một tác phẩm có bản quyền, chứ không phải sao chép nó. Luật bản quyền tập trung vào hành vi sao chép, chứ không phải việc sử dụng, trải nghiệm hay đọc tác phẩm.
Vấn đề pháp lý này thường xoay quanh khái niệm “fair use” (sử dụng hợp lý), cho phép sử dụng tài liệu có bản quyền mà không cần xin phép, miễn là việc sử dụng đó có tính chất chuyển đổi (transformative) cho các mục đích như phê bình, châm biếm, giáo dục.
Tuy nhiên, các tòa án vẫn đang có những cách diễn giải khác nhau về các vụ kiện liên quan đến AI và bản quyền. Nếu mục đích của việc huấn luyện là để cạnh tranh trực tiếp với tác giả gốc, các tòa án thường có xu hướng không chấp nhận. Ngược lại, nếu không có ý định cạnh tranh, khả năng được chấp nhận sẽ cao hơn.
Một khía cạnh khác của vấn đề là liệu nội dung do AI tạo ra có được bảo vệ bản quyền hay không. Một số vụ án đã phán quyết rằng các tác phẩm hoàn toàn do AI tạo ra sẽ không được bảo vệ bản quyền, mở ra một loạt câu hỏi mới về việc làm thế nào để chứng minh tỷ lệ đóng góp của AI trong một tác phẩm.
Hiện tại, nhiều vụ kiện vẫn đang trong quá trình chờ xử lý, do đó, chưa có giải pháp pháp lý dứt điểm nào được đưa ra. Tuy nhiên, các phán quyết ban đầu đang có ảnh hưởng nhất định và các công ty AI cần theo dõi sát sao để điều chỉnh hoạt động của mình. Theo TechCrunch.
