BERLIN – Thủ Lãnh Đức Friedrich Merz tuyên bố hôm Thứ Hai sẽ tiếp tục thúc đẩy các cải cách kinh tế bị nhiều người phản đối tại nền kinh tế lớn nhất châu Âu, sau khi một đảng cực hữu giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử khu vực, với khả năng rất cao thành lập chính phủ cực hữu đầu tiên kể từ thời Đức Quốc xã.
Ông Merz thuộc đảng Liên Minh Dân Chủ Cơ Đốc (CDU) trung hữu cho biết đảng của ông “sốc nặng” trước “thất bại bầu cử nghiêm trọng nhất mà CDU đã trải qua trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập niên.” Tuy nhiên, ông ám chỉ rằng mình sẽ không từ chức và “đầu hàng không phải là lựa chọn đối với tôi.”
Đảng Sự Lựa Chọn Vì Nước Đức (AfD), chủ trương chống nhập cư và thân Nga, chỉ thiếu một chút nữa là đạt đa số tuyệt đối trong cuộc bỏ phiếu hôm Chủ Nhật tại Sachsen-Anhalt, một tiểu bang nhỏ ở miền Đông nước Đức. Chi nhánh địa phương của AfD là một trong số các chi nhánh bị cơ quan tình báo nội địa Đức xem là nhóm cực đoan cánh hữu.
Chiến thắng của AfD là một thách thức lớn đối với Đức và cá nhân ông Merz, trong bối cảnh châu Âu đang đối mặt với nhiều vấn đề, bao gồm cuộc xâm lược của Nga tại Ukraine, chiến dịch phá hoại bị tình nghi nhắm vào các nước NATO, và mối quan hệ khó khăn với Tổng Thống Donald Trump của Hoa Kỳ.
Ông Merz cho biết ông muốn trấn an các đồng minh của Đức rằng “các thể chế của chúng ta có sức chống chịu và ổn định” và quốc gia này sẽ tuân thủ các giá trị và hiến pháp sau chiến thắng của AfD. Ông nói: “Chúng ta biết rằng Đức mang một trách nhiệm đặc biệt vì lịch sử của mình.”
Ông cam kết sẽ không “chùn bước dù chỉ một milimét khỏi niềm tin cốt lõi của mình rằng chúng ta phải bảo vệ tự do của mình khỏi Nga ngay bây giờ.” Đức là một trong những nước ủng hộ mạnh mẽ nhất Ukraine trong cuộc chiến chống Nga.
Do quá khứ Đức Quốc xã, các phong trào cực hữu luôn bị giám sát chặt chẽ. Các đảng lớn khác đã từ chối hợp tác với AfD theo cái gọi là “hàng rào phòng thủ.” Không giống như nhiều quốc gia ở châu Âu, Đức hiện đại vẫn chưa có một đảng cực hữu hoặc dân túy cánh hữu nào lãnh đạo chính phủ quốc gia, tiểu bang hay thành phố lớn.
Ông Merz từng tuyên bố sẽ làm suy yếu AfD trước khi lên nắm quyền hồi năm ngoái, nhưng thay vào đó lại chứng kiến sự ủng hộ dành cho đảng này gia tăng. Liên minh cầm quyền của khối Union và đảng Dân Chủ Xã Hội trung tả đã trở nên cực kỳ không được lòng dân, cũng như cá nhân ông Merz. Chính phủ đã gặp khó khăn trong việc thuyết phục cử tri rằng họ có thể vực dậy nền kinh tế trì trệ của đất nước thông qua các cải cách có thể gây đau đớn, bao gồm cả hệ thống hưu trí.
Tuy nhiên, ông Merz khẳng định hôm Thứ Hai rằng “chúng ta cần những cải cách cơ bản ở Đức.” Ông cho biết đây là vấn đề “không gì khác hơn là tương lai của đất nước chúng ta và cơ hội cho con cháu chúng ta, và chúng ta không được bỏ phí điều đó. Đó là lý do tại sao quyết tâm của tôi tiếp tục lộ trình cải cách là không suy suyển.”
Ông thừa nhận cần phải “biện minh cho chúng, không chỉ bằng lý trí mà còn bằng cả cảm xúc.”
Đức sẽ có thêm hai cuộc bầu cử khu vực vào ngày 20 tháng 9 – ở Berlin và một tiểu bang khác ở miền Đông, Mecklenburg-Western Pomerania, nơi AfD cũng có sức mạnh.
Trong khi ông Merz tiếp tục chống lại sự phản kháng đối với các cải cách, AfD – với chiến thắng của mình được các đảng cực hữu trên khắp châu Âu hoan nghênh – phải đối mặt với những động thái có thể phức tạp để đưa ứng cử viên thống đốc bang của họ, Ulrich Siegmund, lên nắm quyền. Ông Siegmund đã thúc đẩy một đa số tuyệt đối trong quốc hội bang để cho phép AfD bỏ qua sự tẩy chay của các đảng chính thống. Sau cuộc bỏ phiếu, ông ta báo hiệu rằng AfD vẫn chưa sẵn sàng thỏa hiệp, nhấn mạnh rằng “chúng tôi không muốn trở thành như những đảng đã bị trừng phạt” vì phá vỡ lời hứa trước bầu cử. Ông cũng bác bỏ ý tưởng về một chính phủ thiểu số.
Tuy nhiên, ông nói rằng AfD có “một nhiệm vụ rất rõ ràng là thành lập chính phủ” và đảng của ông sẽ liên hệ với các nhóm khác trong quốc hội và thậm chí cả các nhà lập pháp cá nhân. “Mục tiêu của chúng ta bây giờ là xây dựng chính xác đa số ổn định này trong những ngày và tuần tới,” ông nói.
AfD còn thiếu ba ghế để đạt đa số. Họ có thể liên hệ với đảng cực tả BSW, đảng đã giành được năm ghế. Hai đảng này có chung lập trường thân Nga và phản đối nhập cư nhưng bất đồng về một số vấn đề khác. Đảng BSW đã chỉ trích “hàng rào phòng thủ” chống lại AfD và hôm Thứ Hai đã báo hiệu rằng họ có thể cho phép ông Siegmund trở thành thống đốc bang bằng cách bỏ phiếu trắng trong vòng bỏ phiếu thứ ba tiềm năng cho một thống đốc mới, trong đó đa số đơn giản sẽ đủ.
Cũng có khả năng các nhà lập pháp mới được bầu từ các đảng khác có thể đào tẩu sang AfD, chỉ cần ba người là đủ để phá vỡ sự đoàn kết. Việc thành lập một chính phủ loại trừ AfD sẽ chỉ khả thi nếu tất cả các đảng khác trong quốc hội hợp tác. Tuy nhiên, một liên minh dưới bất kỳ hình thức nào giữa các đảng đó đều khó có thể xảy ra và sẽ dễ bị bất ổn.
Tỷ phú Elon Musk đã chúc mừng đảng này với chiến thắng bầu cử bằng một lời “Làm tốt lắm!” trên nền tảng X của mình. Ông Siegmund ngay lập tức cảm ơn ông vì sự ủng hộ.
Tổng Thống Donald Trump đã đăng lại một ảnh chụp màn hình về dự báo bầu cử trên nền tảng Truth Social của mình mà không đưa ra bất kỳ bình luận nào. Đại diện của Điện Kremlin, Kirill Dmitriev, trên X đã mô tả kết quả bầu cử là “một chiến thắng lịch sử cho AfD thực dụng, những người sẽ kiểm soát nhập cư.” Ông Dmitriev cũng nói rằng “AfD sẽ khôi phục Đức và châu Âu bằng cách đi đầu trong cách tiếp cận thông thường mà các chính trị gia EU thân thiện với người di cư, hiếu chiến theo suy nghĩ của Biden đã cố gắng xóa bỏ.”
Các nhà lãnh đạo của các đảng dân túy cánh hữu ở Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha cũng đã chúc mừng AfD. Tuy nhiên, Thủ tướng Ba Lan lại chỉ trích. Donald Tusk viết trên X: “Ở Ba Lan, chỉ có những kẻ ngốc hoặc kẻ phản bội mới có thể ăn mừng chiến thắng của AfD ở Đức.”
Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot, quốc gia của ông đối mặt với cuộc bầu cử tổng thống vào năm tới mà phe cực hữu là ứng cử viên hàng đầu, cho biết: “Nền tảng của AfD là một sự phản bội tinh thần châu Âu” và “trách nhiệm đầu tiên của chúng ta là chống lại sự bình thường hóa các ý tưởng cực hữu.”
Trong số những cử tri không ủng hộ AfD, phản ứng là sự thất vọng sâu sắc. Horst Walter Boerner, 86 tuổi, đến từ Magdeburg, sinh ra trong Thế chiến II, bày tỏ sự bàng hoàng. “Thật khủng khiếp đối với chúng tôi,” ông nói, cho rằng cuộc bầu cử là “dựa trên nỗi sợ hãi.” Ông nói rằng chiến thắng của AfD là điều có thể lường trước được vì số lượng người mà họ thu hút trong chiến dịch, nhưng ông nói “điều này lẽ ra không bao giờ xảy ra.”
Theo hãng tin Associated Press, các phóng viên Claudia Ciobanu ở Warsaw, Ba Lan, và Kerstin Sopke ở Magdeburg, Đức, đã đóng góp vào báo cáo này.
