Ông Gilberto Cárdenas, một nhà xã hội học được kính trọng, người được nhiều người xem là nhà vận động xuất sắc cho việc đề cao bản sắc Latino và Chicano thông qua học thuật và nghệ thuật, đã qua đời tại nhà riêng ở Austin, Texas, sau một thời gian dài lâm bệnh. Ông hưởng thọ 79 tuổi.
Sinh ra và lớn lên tại San Gabriel, California, ông Cárdenas đã gắn bó sâu sắc với Phong trào Chicano trong những thập niên 1960 và 1970. Chicano là một bản sắc chính trị và xã hội được người Mỹ gốc Mexico ủng hộ trong cuộc đấu tranh vì bình đẳng và quyền công dân.
Ông Cárdenas đã dùng ống kính của mình để ủng hộ cho mục tiêu này, ghi lại các cuộc tuần hành, hội họp và các buổi tụ họp cộng đồng khác. Ông cũng rất trân trọng các nghệ sĩ Chicano trong phong trào, thường đổi những bức ảnh của mình lấy áp phích, tranh in và các tác phẩm nghệ thuật khác. Ông thậm chí còn giữ lại những áp phích sắp bị vứt bỏ vì giá trị văn hóa tiềm tàng của chúng.
Ông Cárdenas lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Notre Dame và sau đó được Đại học Texas tại Austin mời làm giáo sư xã hội học. Ông đã giảng dạy gần 25 năm về xã hội học nhập cư và được ghi nhận là người đã thành lập ngành Nghiên cứu Người Mỹ gốc Mexico tại đây.
Năm 1999, ông trở lại Đại học Notre Dame với vai trò thành viên giảng huấn và là phó hiệu trưởng, nơi ông đã sáng lập Viện Nghiên cứu Latino. Cùng với vợ, bà Dolores Carrillo García, ông đã tích lũy được một bộ sưu tập gần 20.000 tác phẩm nghệ thuật Latino. Năm 2023, họ đã hiến tặng gần một nửa cho Bảo tàng Nghệ thuật Blanton thuộc Đại học Texas. Các hiện vật khác trong bộ sưu tập của họ đã được trao cho Bảo tàng Nghệ thuật Hoa Kỳ Smithsonian ở Washington, D.C., Bảo tàng Nghệ thuật Mexico Quốc gia ở Chicago và Bảo tàng Nghệ thuật Snite thuộc Đại học Notre Dame.
Sự lãnh đạo của ông Cárdenas đã giúp ông được Tổng thống George W. Bush bổ nhiệm vào Ủy ban Cố vấn Tổng thống về các Thành viên Tòa Bạch Ốc năm 2001 và sau đó là thành viên của một ủy ban khác nhằm nghiên cứu về Bảo tàng Quốc gia về Người Mỹ gốc Latinh.
Ông Cárdenas cũng từng là thành viên hội đồng quản trị của Quỹ Pháp lý và Giáo dục Người Mỹ gốc Mexico (MALDEF) từ năm 1993 đến 2012. Theo lời Chủ tịch và Tổng cố vấn của MALDEF, ông Thomas Saenz, ông Cárdenas là “một biểu tượng thầm lặng của phong trào Chicano, chưa bao giờ được đánh giá đúng mức cho tất cả những gì ông đã cống hiến.”
Ông Cárdenas nghỉ hưu tại Notre Dame khoảng một thập kỷ trước và vẫn tích cực tham gia vào giới nghệ thuật, thỉnh thoảng có các bài nói chuyện về bộ sưu tập của mình cũng như các vấn đề kinh tế – xã hội. Ông để lại người vợ, hai con trai, ba con riêng và chín cháu.
Theo ABC News, tang lễ của ông dự kiến diễn ra vào thứ Bảy tại Giáo xứ Công giáo St. Ignatius Martyr ở Austin.
