Hoa Kỳ, Vương quốc Anh và hơn chục quốc gia phương Tây và châu Á ngày 12 tháng 7 đã tái khẳng định rằng các yêu sách của Trung Quốc tại Biển Đông là bất hợp pháp, dựa trên phán quyết trọng tài năm 2016. Một tuyên bố chung từ các quốc gia này cho biết họ bác bỏ các hành động “gây bất ổn” trong vùng biển tranh chấp, đe dọa hòa bình khu vực.
Thông báo này đánh dấu kỷ niệm 8 năm ngày ra phán quyết của tòa trọng tài thành lập theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS). Tòa tuyên bố phán quyết là “một cột mốc quan trọng, có hiệu lực pháp lý ràng buộc và dứt khoát”.
Trung Quốc đã từ chối tham gia vụ kiện do Philippines khởi xướng năm 2013 và cũng bác bỏ phán quyết năm 2016. Bắc Kinh vẫn khẳng định yêu sách đối với gần như toàn bộ vùng biển này, một tuyến đường thương mại quan trọng toàn cầu và là một trong những điểm nóng tiềm tàng xung đột ở châu Á.
“Chúng tôi tái khẳng định quyết định của Tòa Trọng tài rằng không có cơ sở pháp lý nào cho các yêu sách hàng hải rộng lớn của Trung Quốc ở Biển Đông, bao gồm cả những yêu sách dựa trên ‘quyền lịch sử’”, tuyên bố nêu rõ. Tòa trọng tài đã phần lớn đứng về phía Philippines, khẳng định theo UNCLOS, “không có cơ sở pháp lý nào để Trung Quốc đòi quyền lịch sử đối với tài nguyên” bên ngoài các khu vực lãnh thổ được công nhận theo công ước.
Ngoài Hoa Kỳ và Anh, các quốc gia khác tham gia ký tên vào tuyên bố bao gồm Philippines, Nhật Bản, Úc, New Zealand, Canada, Đức, Ý, Estonia, Latvia, Lithuania, Romania và Slovenia. Tuyên bố nhấn mạnh sự phản đối mạnh mẽ đối với các hành động đơn phương hoặc gây bất ổn, bao gồm cả việc sử dụng vũ lực hoặc ép buộc.
Các quốc gia này cũng lên án việc sử dụng lực lượng bảo vệ bờ biển, quân sự và dân quân biển để quấy rối, cản trở, đe dọa các hoạt động hợp pháp của các quốc gia khác trên biển hoặc trên không, làm nguy hiểm đến an toàn nhân sự và ngư dân, cũng như làm suy thoái nghiêm trọng hòa bình và an ninh khu vực.
Hồi tháng 3 vừa qua, truyền thông đưa tin tàu Cảnh sát Biển Trung Quốc đã dùng vòi rồng tấn công tàu cung ứng của Philippines tại Bãi Cỏ Mây (Second Thomas Shoal). Theo ABC News, các hành động này ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt giữa lực lượng Trung Quốc và các nước ven Biển, bao gồm cả Việt Nam. Cả hai chính quyền tiền nhiệm của Tổng Thống Donald Trump và chính quyền hiện tại đều cảnh báo rằng Washington có nghĩa vụ bảo vệ Philippines, đồng minh lâu đời nhất ở châu Á, nếu lực lượng, tàu thuyền hoặc máy bay của Manila bị tấn công vũ trang ở vùng biển tranh chấp.
